Tết Đoan ngọ và cách làm nếp cẩm – Làm được luôn


Tết Đoan ngọ là ngày gì? Tết Đoan ngọ bắt nguồn từ đâu? Tại sao lại gọi là ngày Tết Đoan ngọ?… đây chắc hẳn là những câu hỏi nhiều người quan tâm.

Mời bạn tham khảo bài viết dưới đây để hiểu rõ nguồn gốc, ý nghĩa về ngày Tết truyền thống của nhân dân ta.



Tết Đoan Ngọ là cái Tết chung của một số nước chịu ảnh hưởng văn hóa Trung Quốc. Tuy nhiên, ở Việt Nam, Tết Đoan ngọ còn mang những ý nghĩa khác biệt.

Hằng năm cứ đến mồng 5 tháng 5 (âm lịch) dân ta lại tổ chức ăn Tết Đoan ngọ. Tết Đoan ngọ còn gọi là Tết Đoan dương.

Đoan ngọ là bắt đầu giữa trưa (Đoan: mở đầu, Ngọ: giữa trưa) còn dương là mặt trời, là khí dương, Đoan dương có nghĩa là bắt đầu lúc khí dương đang thịnh.

Nguồn gốc Tết Đoan ngọ: Không thể quan niệm Tết của người Việt có từ Trung Quốc

Ở Việt Nam, Tết Đoan ngọ còn được dân gian gọi là bằng cái tên dân dã hơn là Tết giết sâu bọ. Đây là một trong những ngày lễ truyền thống có nội hàm văn hóa phong phú. Không chỉ riêng ở Việt Nam hay Trung Quốc mà ở Triều Tiên, Hàn Quốc cũng có Tết Đoan ngọ. Vì vậy, Tết Đoan ngọ thực chất là một phong tục lễ tết Á Đông gắn liền với quan niệm về sự tuần hoàn của thời tiết trong năm.

Trung Quốc với truyền thuyết Khuất Nguyên

Vào cuối thời Chiến Quốc, có một vị đại thần nước Sở là Khuất Nguyên. Ông là vị trung thần nước Sở và còn là nhà văn hoá nổi tiếng. Tương truyền ông là tác giả bài thơ Ly Tao (thuộc thể loại Sở từ) nổi tiếng trong văn hóa cổ Trung Hoa, thể hiện tâm trạng buồn vì đất nước suy vong với hoạ mất nước.

Về sau ông bị nhà vua truất bỏ. Để tự tả nỗi oán than ông viết bài thơ “ Ly Tao”.

Khi vua Sở Hoài Vương sang Tần, ông hết lời can ngăn nhưng Hoài Vương không nghe, rồi bị chết ở đất Tần. Vua Tương Vương kế nghiệp vua Hoài Vương không những không chịu nghe lời ông lại còn bắt ông đi đày.

Ông làm bài thơ “ Hoài Sa” rồi đá vào mình nhảy xuống sông Mịch La tự vận. Hôm đó là ngày mồng 5 tháng Năm.

Được tin đó là vua rất hối hận và thương tiếc sức dân làm cỗ ra tận bờ tận bờ sông cúng ông và ném cỗ xuống sông ông hưởng, nhưng cỗ bị cá tôm ăn hết. Ong báo mộng cho nhà vua hay, và xin với nhà vua nếu nghị tình thương ông thì khi ném cỗ xuống cho ông phải lấy lá bọc lại, buộc bằng chỉ ngũ sắc, cá tôm sẽ không ăn được.

Theo lời báo mộng của ông, vua ra lệnh cho nhân dân làm theo.

Từ đó vào ngày mồng 5 tháng Năm bên Tàu, dân chúng làm cỗ cúng linh đình trên các bờ sông rồi lấy lá bọc lại, buộc ngũ sắc ném xuống dòng nước để làm kỷniệm ông Khuất Nguyên.

Riêng tại sông Mịch La, người nước Sở mở hội rất vui, ngoài việc cúng lễ Khuất Nguyên còn tổ chức các cuộc đua thuyền, tượng trưng cho ý muốn vớt thây Khuất Nguyên.

Do can ngăn vua Hoài Vương không được, lại bị gian thần hãm hại, ông đã uất ức gieo mình xuống sông Mịch La tự vẫn ngày mùng 5 tháng 5 âm lịch. Thương tiếc người trung nghĩa, mỗi năm cứ đến ngày đó, dân Trung Quốc xưa lại làm bánh, quấn chỉ ngũ sắc bên ngoài (ý làm cho cá sợ, khỏi đớp mất) rồi bơi thuyền ra giữa sông, ném bánh, lấy bỏ gạo vào ống tre rồi thả xuống sông cúng Khuất Nguyên.

Ngoài ra, có truyền thuyết khác về sự bắt nguồn của ngày tết Đoan ngọ, nhiều nguồn tin cho rằng tập tục tết Đoan Ngọ là bắt nguồn từ Hạ Trí trong thời cổ, có người thì cho rằng, đây là sự tôn sùng vật tổ của người dân vùng sông Trường Giang.

Truyền thuyết về Khuất Nguyên

Khuất Nguyên làm quan đại phu cho đời Hoài Vương nước Sở, bị kẻ sàm báng mà phải bãi chức. Mặt mũi tiều tuỵ, hình dong khô héo, Khuất Nguyên vừa đi, vừa hát trên bờ đầm.

Có ông lão đánh cá trông thấy, hỏi rằng:

– Ông có phải là Tam Lư Đại Phu(1) không? Sao mà đến nỗi khốn khổ như vậy?

Khuất Nguyên nói: “Cả đời đục cả, một mình ta trong; mọi người say cả, một mình ta tỉnh; bởi vậy nên ta phải bị bãi chức”.

Ông lão đánh cá nói: “Thánh nhân không câu nệ việc gì, lại hay tuỳ thời. Có phải cả đời đục cả, sao không khuấy thêm bùn, vỗ thêm sóng cho đục một thể; loài người say cả, sao ông không ăn cả men, húp cả bã cho say một thể? Việc gì mà phải lo xa, nghĩ sâu, để cho đến nỗi phải phóng khí?”.

Khuất Nguyên nói: “Tôi nghe: Mới gội đầu tất phải chải mũ, mới tắm ra tất phải thay áo; có đâu lại chịu đem cái thân trong sạch mà để cho vật dơ bẩn dính vào mình được? Chẳng thà nhảy xuống sông Tương(2), vùi xác vào bụng cá, chớ sao đang trắng lôm lốp, lại chịu để vấy phải bụi dơ”.

Ông lão đánh cá nghe nói tủm tỉm cười, quay bơi chèo đi, rồi hát rằng:

“Sông Tương nước chảy trong veo.

Thì ta đem giặt cái lèo mũ ta.

Sông Tương nước đục phù sa

Thì ta lội xuống để mà rửa chân”.

 

Hát xong, đi thẳng không nói gì.

Truyền thuyết Tết Đoan ngọ tại Việt Nam

Vào một ngày sau vụ mùa, nông dân ăn mừng vì trúng mùa nhưng sâu bọ năm ấy lại kéo dày ăn mất cây trái, thực phẩm đã thu hoạch. Nhân dân đau đầu không biết làm cách nào để có thể giải được nạn sâu bọ này, bỗng nhiên có một ông lão từ xa đi tới tự xưng là Đôi Truân.

Ông chỉ cho dân chúng mỗi nhà lập một đàn cúng gồm đơn giản có bánh tro, trái cây, sau đó ra trước nhà mình vận động thể dục. Nhân dân làm theo chỉ một lúc sau, sâu bọ đàn lũ té ngã rã rượi. Lão ông còn bảo thêm: Sâu bọ hằng năm vào ngày này rất hung hăng, mỗi năm vào đúng ngày này cứ làm theo những gì ta đã dặn thì sẽ trị được chúng.

Dân chúng biết ơn định cảm tạ thì ông lão đã đi đâu mất. Để tưởng nhớ việc này, dân chúng đặt cho ngày này là ngày “Tết diệt sâu bọ”, có người gọi nó là “Tết Đoan ngọ” vì giờ cúng thường vào giữa giờ Ngọ.

Bởi vậy, không thể quan niệm Tết Đoan Ngọ của người Việt bắt nguồn từ Trung Quốc như một số người vẫn lầm tưởng như hiện nay.

Ý nghĩa Tết Đoan ngọ

Ở Việt Nam, Tết Đoan ngọ được “Việt hóa” thành ngày Tết diệt sâu bọ và thờ cúng tổ tiên. Người Việt Nam còn gọi Tết Đoàn Ngọ là “Tết giết sâu bọ” vì trong giai đoạn chuyển mùa, chuyển tiết, dịch bệnh dễ phát sinh. Vào ngày này, dân gian có nhiều tục trừ trùng phòng bệnh.

Hiện ở một số làng quê Việt Nam vẫn còn giữ nếp xưa, rất coi trọng ngày Tết này. Sau Tết Nguyên Đán, có lẽ “Tết giết sâu bọ” là cái Tết sum họp đầm ấm nhất và có nhiều tục lệ gắn kết với đời sống của người dân… vì vậy con cháu dù làm ăn xa xôi mấy cũng cố thu xếp để về.

Vào thời điểm này, trái cây, hoa lá bắt đầu đơm hoa kết trái mong một mùa bội thu, vì vậy, hoa quả là thứ đồ cúng không thể thiếu. Ngoài ra còn có những món ăn khác tùy theo tập quán của từng địa phương.

Vào ngày này, cả làng nhộn nhịp hẳn lên, nhà nào cũng dậy từ sớm chuẩn bị phẩm vật cúng tổ tiên và hoa quả là thứ đồ cúng không thể thiếu. Người ta quan niệm rằng, đây là thời điểm quả trên cây, lá trên cành bắt đầu đơm hoa kết trái và cúng tổ tiên để mong một mùa bội thu.

Sau lễ cúng là các tục lệ giết sâu bọ. Cả nhà quây quần ăn những thứ quả chua, rượu nếp, bánh tro… để diệt trừ” sâu bọ”, xua đuổi hết bệnh tật…

Một số phong tục trong ngày Tết Đoan ngọ

Theo lệ, đúng ngọ (12h trưa), người dân ở các vùng thôn quê rủ nhau đi hái lá. Đây là thời khắc có dương khí tốt nhất, là giờ mặt trời toả ánh nắng tốt nhất trong năm. Lá cây cỏ hái được vào giờ này có tác dụng chữa bệnh rất tốt như các bệnh ngứa ngoài da, nhất là các bệnh về đường ruột hay khi cảm mạo, đem những lá thuốc này nấu nước xông giải cảm rất tốt.

Ngày xưa, vào ngày này, người ta còn có tục nhuộm móng chân, móng tay, tục khảo cây lấy quả, tục treo ngải cứu để trừ tà… Những em bé chưa biết đi thì được lấy một ít vôi quyệt vào thóp, vào ngực và rốn để chúng không bị đau bụng, nhức đầu. Tuy nhiên, phần lớn các tục lệ này nay đã được bãi bỏ, chỉ còn giữ lại tục tắm nước lá và tục đi hái lá thuốc.

Nơi phố phường, thị thành, không nhiều vườn tược, cỏ cây, người dân có lệ đi mua lá thuốc mồng 5. Dịp này, những người buôn bán từ quê ra đều mang theo đủ thứ loại lá bày bán. Lá được xắt nhỏ, phân từng loại riêng biệt, người đi chợ chọn lấy những lá có mùi vị ưa thích mua về, đúng ngọ ngày mồng 5, lại đem ra phơi khô rồi bọc lại để trong tủ thuốc gia đình, dùng khi nhà có người ốm đau.

Món ăn trong ngày Tết Đoan ngọ

Theo truyền thống của từng miền, vào ngày này, ngoài hoa quả, những món ăn cũng khác nhau. Tại Hà Nội và một số vùng của miền Bắc ngày này, rượu nếp, đặc biệt là rượu nếp cẩm, là món không thể thiếu. Người ta cho rằng, bộ phận tiêu hoá của con người thường có các loại ký sinh gây hại và chúng nằm sâu trong bụng nên không phải lúc nào cũng diệt được. Duy có ngày mồng 5/5 (âm lịch), các loại ký sinh này thường ngoi lên, con người có thể ăn thức ăn, hoa quả vị chua, chát và nhất là rượu nếp, có thể loại bỏ chúng.

Theo dân gian, rượu nếp được ăn ngay khi vừa ngủ dậy thì rất hiệu nghiệm. Rượu này chủ yếu là xôi còn nguyên hạt lên men, còn gọi là “cái“. Người dân thường dùng các loại gạo nếp trắng và cẩm đồ thành xôi, để nguội rồi rắc men, ủ trong ba ngày. Thúng xôi ủ được đặt trên một chiếc chậu, hứng lấy nước rượu để khi ăn, trộn với cái, tạo vị ngọt, cay rất dễ chịu. Người già, con trẻ đều có thể ăn loại rượu này.

Phụ nữ các vùng quê miền Bắc phần lớn đều biết “ngả rượu nếp” và thường tranh thủ dịp này ngả rượu để mang ra Hà Nội bán, có người chỉ trong một buổi sáng bán được đến cả 10 chậu nếp cẩm.

Cơm rượu miền Trung: Cơm rượu được làm từ phương pháp lên men cổ truyền. Đây là món tráng miệng, lại giúp dễ tiêu hóa nên đã được nhiều gia đình miền Trung tự chế biến trong bữa ăn. Cơm rượu nếp miền Trung thường có hình dáng vuông vức.

Cơm rượu nếp miền Nam: Ở các tỉnh miền Nam, cơm rượu nếp được gọi là cơm rượu. Cơm rượu không để rời mà viên thành từng viên tròn trước khi ủ. Món cơm rượu ở miền Nam thường có nước tiết ra và cũng được pha thêm nước đường, rất ngon nếu ăn kèm với xôi vò giống như món xôi chè ở miền Bắc.

Còn ở Đà Nẵng, món không thể thiếu trên mâm cơm cúng là bánh ú tro. Nhà nào cũng mua từ ba bốn chục bánh trở lên.

Ngoài ra, theo truyền thống của người miền trong, thịt vịt cũng là một thứ không thể thiếu cho ngày lễ này. Tại TP.HCM, vịt quay, heo quay ngày này thường tăng hơn so với ngày thường.

Làm những gì để “giết sâu bọ” trong ngày Tết Đoan Ngọ?

Buổi sáng ngày mồng mùng 5 tháng 5, ngay khi thức dậy, súc miệng xong là phải giết sâu bọ ngay, ăn những món đồ để “giết sâu bọ” như thức ăn, hoa quả, rượu nếp trước rồi mới ăn sáng. Tục lệ này đã lưu truyền lâu đời và đến nay vẫn là ngày Tết đặc biệt.

Những món ăn thường có mặt trong buổi sáng Tết Đoan Ngọ có:

Hoa quả

Vì là thời tiết mùa Hè nên các món hoa quả cũng chủ yếu là các loại quả mùa hè với vị chua chua ngọt dịu. Quả dùng thường xuyên nhất trong ngày này là trái mận, quả vải, quả đào, là những loại trái đang vào mùa chín rộ được bán khắp các chợ.

Vào những ngày này, trong chợ bày bán rất nhiều rượu nếp cẩm, gồm nếp cẩm trắng và nếp cẩm đỏ. Người ta tin rằng ăn rượu nếp (nhất là lúc bụng còn đang đói) sẽ làm cho các loại “sâu bọ” trong người “say” mà chết đi.

Cơm rượu của miền Bắc hạt rời, cơm rượu miền Trung ép thành từng khối và cơm rượu miền Nam được vo thành viên tròn. Bạn chỉ cần ăn 1, 2 thìa cũng được chứ không bắt buộc phải ăn hết cả bát. Nếu không chắc sẽ say trước cả “sâu bọ.” Nếp cẩm ngọt lừ nhưng vô cùng dễ say.

Bánh tro

Bánh tro là món ăn truyền thống trong dịp Tết Đoan Ngọ một số vùng miền Bắc, ở Nam Trung Bộ và Nam Bộ.

Bánh tro có nhiều tên và hình dáng khác nhau như bánh ú, bánh gio, bánh âm.

Bánh tro (gio) được bán rất nhiều trong ngày 5/5 bởi người ta luôn tin rằng khi ăn bánh tro, bệnh tật trong người sẽ tiêu tan hết.

Thịt vịt

Thịt vịt bị kiêng ăn vào đầu tháng nhưng trong ngày 5/5, nó lại là món ăn đắt hàng.

Theo kinh nghiệm của ông cha, thịt vịt được ưa chuộng do vào tháng 5 Âm lịch, tiết trời oi bức, cơ thể người thường bị một số bệnh về thời tiết. Vịt là con vật sống dưới nước, có tính hàn, ăn vào sẽ giúp cơ thể mát mẻ, bổ dưỡng, cân bằng âm dương./.

Dưới đây inluon hướng dẫn bạn cách làm nếp cẩm, một món không thể thiếu trong ngày Tết Đoan Ngọ, đọc xong bạn có thể làm được luôn

com-ruou-nep-cam-31-phunutoday_vn

Nguyên liệu:

Gạo nếp cẩm: 500gr

Men ngọt: 20gr (khoảng 1,5 bánh men)

Giấy bạc (bạn có thể dùng lá sen hoặc lá chuối để thay thế)

Cách làm:

Bươc 1. Ngâm gạo: Để áp dụng cách làm cơm rượu nếp cẩm này thì từ đêm hôm trước, bạn đã cần ngâm gạp nếp cẩm cho gạo mềm ra, như vậy nấu sẽ nhanh chín hơn (thời gian ngâm là khoảng 8 đến 10 tiếng).

Sau đó, bạn vo sạch gạo, vừa vo vừa nhặt bỏ các hạt thóc hoặc hạt gạo bị hỏng ra.

Bước 2: Nấu cơm: Tiếp theo, bạn cho gạo vào nồi cơm điện, thêm một lượng nước xâm xấp mặt gạo rồi đậy vung lại, nhấn nút nấu thì nấu cơm thông thường. Thỉnh thoảng, bạn có thể mở vung nồi ra để kiểm tra xem cơm rượu nếp cẩm đã chín mềm chưa, nếu thấy cơm bị khô thì bạn đổ thêm một ít nước sôi vào rồi lại nhấn nút Cook nhé.

Khi cơm nếp cẩm đã chín mềm, bạn xới cơm ra mâm, dàn đều ra cho cho nhanh nguội.

Nước 3. Giã men: Trong khi chờ cơm nếp cẩm nguội thì bạn tiến hành làm men nhé. Bạn dùng dao cạo bỏ lớp vỏ trấu và lớp vỏ màu nâu ở bên ngoài của men. Sau đó, bạn cho men vào cối và dùng chày giã nhuyễn.

Thông thường, các bà, các mẹ hay dùng lá chuối hoặc lá sen để ủ rượu nếp, sẽ cho ra mùi thơm rất đặc trưng. Nếu các bạn ở thành phố không kiếm được lá sen, lá chuối thì có thể sử dụng một miếng giấy bạc to để ủ cũng được nhé. Nhưng bạn cần nhớ là phải cắt một vài lỗ giữa miếng giấy trước khi ủ nhé.

Bước 4. Trộn mem và cơm: Khi cơm nếp cẩm đã nguội, bạn dùng một chiếc rây để rắc men phủ đều lên cơm. Sau đó dùng đũa đảo thật nhẹ tay cho men trộn đều với cơm nhé.

Bước 5. Ủ. Bạn cho cơm nếp cẩm đã trộn men vào tờ giấy bạc và gói kín lại.

Tiếp theo, bạn đặt một chiếc đĩa vào nồi rồi đặt gói cơm nếp cẩm lên trên. Sau đó, bạn đậy kín vung lại để ủ rượu nếp.

Bước 5. Thưởng thức thôi: Sau khoảng 2 ngày, cơm sẽ tiết ra nhiều nước và có mùi thơm đặc trưng. Nếu muốn cơm không tiếp tục lên men nữa thì bạn đặt cơm vào tủ lạnh để hãm men nhé.

Như vậy là chỉ với một vài bước đơn giản là bạn đã thực hiện xong cách làm rượu nếp cẩm ngon rồi. Khi ăn, bạn múc cả cơm và nước rượu ra bát, bạn sẽ cảm nhận được vị ngọt, hơi cay cay cẩm và mùi thơm phức của rượu nếp. Nếu thích, bạn còn có thể trộn sữa chua với rượu nếp cẩm, thêm chút đá bào là đã có ngay món ăn giải nhiệt mùa hè rồi.


Tìm theo từ khóa: , , , ,

Print Friendly, PDF & Email
Hot!

Câu hỏi hoặc Bình luận của bạn

Các bài liên quan